دانشنامهمفاهیم پایهمقالات آموزشی و تحلیلی

صرافی غیرمتمرکز (DEX) چیست؟

قطعا اغلب فعالان حوزه رمزارزها، فعالیت معاملاتی خود را با صرافی‌های متمرکز آغاز کرده‌اند. معامله‌گران با استفاده از  ایمیل خود در این نوع صرافی‌ها ثبت نام و رمز عبور برای خود انتخاب کرده و در نهایت پس از تایید حساب کاربری، معاملات خود را در بستر این نوع صرافی‌ها از سر می‌گیرند.

صرافی‌های غیرمتمرکز نیز همین روال را در پیش می‌گیرند اما در این نوع صرافی‌ها، کاربران هیچ دغدغه‌ای در مورد ثبت نام یا احراز هویت ندارند. در بسیاری موارد نیاز نیست در کیف پول صرافی واریز و یا برداشتی انجام شود. بلکه معاملات به طور مستقیم بین کیف پول‌های دو کاربر از طریق پلتفرم غیرمتمرکز صورت می‌گیرد.

صرافی‌های غیرمتمرکز پیچیدگی‌های خاص خود را دارند. اما با رشد فناوری و استفاده روز افزون از تکنولوژی‌های به روز، به یکی از اجزای جدایی‌ناپذیر در حوزه ارزهای دیجیتال تبدیل شده‌اند.

از روزهای اولیه پیدایش بیت‌کوین، صرافی‌های ارز دیجیتال نقش حیاتی در تطبیق خریداران ارزهای دیجیتال با فروشندگان آنها داشته‌اند و به عنوان بخش تفکیک‌ناپذیر از این حوزه شناخته می‌شوند.

باید توجه داشت که بدون حضور صرافی‌ها که مکانی برای جذب کاربران و معامله‌گران از سرتاسر جهان هستند، نقدینگی در این حوزه بسیار ناچیز خواهد بود و تعیین قیمت انواع رمز ارزها بسیار دشوار بوده و در برخی مواقع حتی می‌تواند غیرممکن باشد.

در حالت سنتی صرافی‌های متمرکز تسلط کاملی بر تعیین قیمت ارزهای دیجیتال دارند. با ‌این حال، با رشد سریع فناوری‌های نوین، ابزارها و نرم‌افزارهایی برای معاملات غیرمتمرکز نیز ایجاد شده است.

DEX Explorer 1 1024x567 - صرافی غیرمتمرکز (DEX) چیست؟

مبادلات غیرمتمرکز چیست؟

در حالت تئوری هر گونه مبادله همتابه‌همتا می‌تواند یک تجارت غیرمتمرکز تلقی شود. تنها شباهتی که بین صرافی متمرکز و غیرمتمرکز وجود دارد خرید و فروش ارز‌های ایجادشده در بستر بلاک‌چین است.

واقعیت موجود این است که هیچ‌کس حافظ دارایی شما نیست بنابراین در صرافی‌ غیرمتمرکز هر نوع عملیات خرید و فروش ارزهای دیجیتال بدون نیاز به داشتن اعتماد به سیستم صورت می‌گیرد.

نحوه عملکرد یک صرافی متمرکز

زمانی که با صرافی متمرکز عملیات خرید و فروش خود را انجام می‌دهید در ابتدا پول خود را به صورت حواله بانکی یا کارت اعتباری و یا ارز دیجیتال در آن سپرده‌گذاری می‌کنید. در این حالت دارایی شما تحت تملک صرافی قرار می‌گیرد و اختیار آن از شما سلب می‌شود. بنابراین صرافی براساس درخواست شما اقدام به پس‌دادن دارایی و یا انجام معامله می‌کند. در این سیستم کاربران نمی‌توانند به طور مستقیم دارایی خود را در بلاک‌چین خرج نمایند و تراکنش‌ها به صورت زنجیره‌ای و بدون واسطه صورت نمی‌گیرد.

همچنین در صرافی‌های متمرکز تمامی تراکنش‌ها در یک سیستم واحد انجام می‌شود و خرید و فروش ارزهای دیجیتال به روشی ساده‌تر و با ابزارهای بسیاری که در اختیار معامله‌گران قرار داده شده است، صورت می‌پذیرد.

اما سوال اینجاست که اگر دارایی شما توسط صرافی مصادره گردد و یا توسط هکرهایی که ممکن است به صرافی حمله کنند، مورد سرقت قرار بگیرد، چه کار خواهید کرد؟

در پاسخ باید گفت که بسیاری از کاربران این ریسک را قبول می‌کنند و دارایی خود را به صرافی‌هایی معتبر سپرده و با اتخاذ برخی از اقدامات احتیاطی میزان ریسک را تا حد قابل‌توجهی کاهش می‌دهند.

اجزای تشکیل‌دهنده صرافی متمرکز

  • رابط کاربری گرافیکی (GUI)

رابطی است که کاربر سعی می‌کند با آن در ارتباط باشد و تمام چیزهایی را که در یک وب سایت وجود دارد را مشاهده ‌کند.

  • موتور محرک ترید

 تمام سفارشات باز ثبت‌شده در وب‌سایت را با یکدیگر مقایسه می‌کند و زمانی که سفارشات با هم تطابق داشته باشند معامله را انجام می‌دهد.

  • نقدینگی (Liquidity)

هر صرافی باید نقدینگی لازم را برای انجام ترید در اختیار داشته باشد.

  • کیف پول دیجیتال

همه صرافی‌ها در هنگام ثبت نام از کاربر، رمز ارزهای آنها را به کیف پول دیجیتال ایجاد شده در سایت صرافی متصل می‌کنند.

صرافی غیر متمرکز چیست؟

از صرافی غیرمتمرکز می‌توان به عنوان نهادی یاد کرد که سرمایه‌های کاربران را تحت کنترل قرار نمی‌دهد. صرافی‌های غیرمتمرکز اغلب به صورت برنامه‌های غیرمتمرکز توسعه یافته‌اند و اغلب بر روی بلاک‌چین‌های خاصی اجرا می‌شوند. به عنوان نمونه می‌توان به صرافی غیرمتمرکز بایننس اشاره کرد که بر روی بلاک‌چین غیرمتمرکز بایننس به اجرا درآمده است. در این بستر کاربران می‌توانند توکن بومی بایننس و دیگر ارزهای دیجیتال را مبادله کنند.

decentralized exchanges x486 1px - صرافی غیرمتمرکز (DEX) چیست؟

چرا باید از صرافی غیرمتمرکز استفاده کنیم؟

  • امنیت: به این دلیل که هیچ نهاد مرکزی بر آن نظارت ندارد و می‌توان آن را در زمره امن‌ترین نرم‌افزارها قرار داد.
  • دارایی تنها در تملک خود کاربر قرار دارد: در صرافی‌های غیرمتمرکز دیگر نیازی نیست دارایی‌تان را به شخص ثالثی واگذار کرده و مجبور شوید به آن اعتماد کنید. در DEX تنها صاحب دارایی، خود شما هستید و به طور کامل کنترل دارایی بر عهده شما خواهد بود.
  • حریم خصوصی: از آنجایی که صرافی‌های متمرکز نیاز به تایید هویت دارند و کاربر برای عضویت در آنها، ملزم به ارائه اطلاعات هویتی خود است، بنابراین این نوع از صرایف‌ها، فاقد ویژگی حفظ حریم خصوصی هستند. در مقابل، صرافی‌های غیرمتمرکز چنین روندی را در پیش نگرفته‌اند و شما می‌توانید بدون ثبت نام و احراز هویت به فعالیت خود ادامه دهید.
  • فراگیر بودن: برخی از صرافی‌های متمرکز به دلیل اعمال فشار از سوی حکومت‌ها مجبور هستند با برخی از مناطق همکاری نداشته باشند. اما در صرافی‌های غیرمتمرکز چنین محدودیت‌هایی اعمال نمی‌شود.

صرافی‌های غیرمتمرکز چگونه کار می‌کنند؟

صرافی‌های غیرمتمرکز از برخی جهات شبیه صرافی‌های متمرکز عمل می‌کنند. اما در برخی جهات تفاوت قابل توجهی با آنها دارند. بهتر است بدانید که چندین نوع صرافی‌ غیرمتمرکز وجود دارد. اما در حالت کلی تمامی تبادلات در آنها براساس قراردادهای هوشمند صورت می‌گیرد و هیچ نیازی نیست کاربران دارایی خود را به صرافی بسپارند.

برخی از صرافی‌های غیرمتمرکز به طور هم زمان بر روی چندین شبکه بلاک‌چین فعال هستند. در این میان محبو‌ب‌ترین آنها بر روی پلتفرم بایننس‌چین و پلتفرم اتریوم فعالیت دارد.

برای اینکه درک درستی درباره نحوه عملکرد صرافی‌های غیرمتمرکز داشته باشید باید بدانید که قراردادهای هوشمند چیست؟ این نوع قراردادها در واقع توافق‌هایی خودکار و قابل اجرا هستند که بین کاربران متصل به یکدیگر در شبکه به اجرا در می‌آیند. به عنوان مثال، اگر فردی در یک صرافی اقدام به خرید یک ارز دیجیتال نماید، براساس قرارداد هوشمند پول خریدار قفل می‌شود و زمانی که فروشنده نسبت به ارسال ارز اقدام کرد آنگاه پول به صورت خودکار به فروشنده پرداخت می‌شود.

صرافی‌های غیرمتمرکز چه بخش‌هایی را شامل می‌شود؟

بازار در حال توسعه صرافی‌های غیرمتمرکز شامل دفاتر سفارش، استخر نقدینگی و برخی از ابزارهای مرتبط با حوزه دیفای هستند.

سازوکار دفتر سفارش (Oreder Book) در صرافی غیرمتمرکز چیست؟

صرافی‌های غیرمتمرکز یا DEX‌ها از چندین نسل تشکیل شده‌اند. اولین نسل از این نوع صرافی، از سازوکار دفتر سفارش استفاده می‌کند. عملکرد این روش مشابه صرافی‌های متمرکز است. در این دفاتر سفارش‌های خرید و فروش گردآوری می‌شود و قیمت بازار براساس آخرین قیمت ثبت‌شده در دفتر مشخص می‌گردد. این اطلاعات اغلب در هنگام ترید روی زنجیره قرار داده می‌شود، ولی دارایی‌ها در والت قرار می‌گیرد.

DEX header - صرافی غیرمتمرکز (DEX) چیست؟

دفاتر سفارش روی زنجیره (On-chain)

در صرافی‌های غیرمتمرکز، همه چیز روی زنجیره اتفاق می‌افتد. بدین معنی که هر سفارشی مبنی بر تغییر یا لغو سفارش بر روی بلاک‌چین نوشته می‌شود. این روش را می‌توان به عنوان شفاف‌ترین رویکرد در تمامی مبادلات رمزارزها عنوان کرد. زیرا برای انتقال سفارشات به شخص ثالثی وابسته نیست.

اما در کل باید گفت که این روش جز یکی از ناکارآمدترین روش‌ها محسوب می‌شود. چون هر گره‌ای برای ثبت سفارش باید کارمزد پرداخت کند. یکی دیگر از معایب آن، سوء‌استفاده برخی از گره‌ها از اطلاعات مربوط به تراکنش‌هاست که از آن برای ثبت سفارش قبل از تایید تراکنش استفاده می‌کنند.

دفاتر سفارش خارج از زنجیره (Off-chain)

DEXهای دفاتر خارج از زنجبره در برخی از موارد غیرمتمرکز هستند، اما با این حال این DEXها نسبت به دفاتر سفارش روی زنجیره (On-chain) از یکپارچگی بیشتری برخوردارند. در این نوع دفاتر به جای اینکه هر سفارشی به بلاک‌چین ارسال گردد در محل مورد تایید هر گره‌ای میزبانی می‌شود.

اما این مکان کجاست؟ بستگی دارد. در بعضی جاها نهادهای متمرکز به صورت کامل مسئولیت دفاتر سفارش را برعهده می‌گیرند. اگر این نهاد اصالت داشته باشد، می‌توانید با روند بازار بازی کنید (یعنی با پیش‌دستی به نفع خود سود ببرید). با این حال می‌توانید از محل ذخیره غیر امانی نیز به شکل بهینه‌تری استفاده کنید.

برای مثال “پروتکل 0x” برای توکن‌های ERC-20 و سایر توکن‌های اجرا شده روی شبکه اتریوم نمونه‌های جالب توجهی هستند.

 در صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) به جای اینکه معامله‌گران به تنهایی عمل کنند چارچوبی پیش‌بینی شده که امکان مشارکت شرکایی به نام “باز پخش‌ها” را فراهم می‌کند. با استفاده از این قابلیت، مدیریت دفتر سفارش خارج از زنجیره امکان‌پذیر می‌شود.

همچنین در این نوع صرافی‌ها با اهرم‌دار کردن قراردادهای هوشمند 0x و سایر ابزارها، امکان اتصال به استخر نقدینگی و سفارش‌های باز پخشی کاربران وجود دارد. این سازوکار کارآمدتر از دفتر سفارش روی زنجیره است و کاربران با محدودیت سرعت روبرو نیستند. زیرا از بلاک‌چین بیش از حد استفاده نمی‌شود.

با این حال، باید توجه داشت که دفاتر سفارش خارج از زنجیر از لحاظ سرعت نسبت به صرافی‌های متمرکز عملکرد ضعیف‌تری دارند. از جمله صرافی‌های متمرکزی که با سازوکار دفتر سفارش خارج از زنجیره کار می‌کنند، می‌توان از بایننس، آی‌دکس و اتردلتا نام برد.

602774260830a - صرافی غیرمتمرکز (DEX) چیست؟

بازارساز خودکار (AMM)

مدل بازارساز خوکار (AMM)، ایده دفاتر سفارش را به طور کلی نفی می‌کند. در این مدل نیازی به ابزار ایجادکننده و دریافت‌کننده سفارش وجود ندارد. استفاده از این روش فقط مستلزم حضور کاربران و آشنایی آنها با روش کار است.

امروزه بسیاری از (‌DEX)هایی که مبتنی بر AMM فعالیت دارند کاربرپسند هستند و از طرف کیف‌پول‌هایی مانند متامسک (MetaMask) و یا تراست والت (Trust Wallet) پشتیبانی می‌شوند. با این وجود در انواع دیگر DEXها، برای تسویه معاملات باید یک تراکنش زنجیره‌ای عملیاتی شود. از جمله پروژه‌هایی که در این زمینه فعالیت دارند می‌توان به یونی‌سوآپ (Uniswap) و کایبر نتورک (Kyber Network) اشاره کرد که هر دو مبادله توکن‌های ERC-20 را تسهیل می‌بخشند.

مزایا و معایب صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX)

مزایای DEXها

  • عدم نیاز به احراز هویت مشتری (KYC)

در برخی از صرافی‌های متمرکز برای مبارزه با پولشویی و به دلایل قانونی، احراز هویت کاربران به عنوان یک امر عادی شناخته می‌شود.

از آنجایی که DEXها بدون مجوز هستند، هیچ کس هویت شما را مورد بررسی قرار نمی‌دهد. تنها چیزی که در این میان نیاز دارید یک کیف پول ارز دیجیتال است.

با این حال DEXها توسط یک مقام مرکزی اداره می‌شوند و برخی از الزامات قانونی مخصوص به خود را دارند و تمامی کاربران آن، باید خود را با قوانین اعمالی در آن سازگار کنند.

  • کاهش ریسک

یکی از مزایای اصلی صرافی‌های غیرمتمرکز ارز دیجیتال این است که دارایی مشتریان را در کیف پول‌های خود نگهداری نمی‌کنند. در این صورت، دارایی کاربران در معرض خطر مسدود شدن، هک و یا سرقت قرار نمی‌گیرد. همچنین اطلاعات حساس فرد فاش نمی‌شود.

  • ارائه انواع توکن‌ها

برخی از توکن‌ها در صرافی‌های متمرکز عرضه نمی‌شوند، اما صرافی‌های غیرمتمرکز می‌توانند این نوع توکن‌ها را آزادانه و تا زمانی که عرضه و تقاضایی برای آنها وجود دارد، مورد معامله قرار دهند.

معایب DEXها

صرافی‌های غیرمتمرکز دارای معایبی نیز هستند که از جمله آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

  • کاربرپسند نبودن

صرافی‌های غیرمتمرکز همانند صرافی‌های سنتی کاربرپسند نیستند. پلتفرم‌های متمرکز معاملات بدون وقفه را ارائه می‌دهند و تحت تاثیر زمان‌‌بندی بلوک قرار نمی‌گیرند. همچنین صرافی‌های متمرکز برای آن دسته از کاربرانی که به تازگی وارد دنیای ارزهای دیجیتال شده‌اند و آشنایی کاملی با کیف پول‌های ارز دیجیتال ندارند، تجربه کاربری بهتری ارائه می‌دهد. به عنوان نمونه، در صورتی که رمز عبور خود را گم کرده باشید صرافی‌های متمرکز در بازنشانی رمز عبور شما کمک خواهند کرد. این در حالی است که در صرافی‌های غیرمتمرکز اگر عبارت بازیابی کیف‌پول دیجیتال خود را از دست بدهید، دارایی شما برای همیشه از دست خواهد رفت.

  • حجم ترید و نقدینگی (Liquidity)

میزان نقدشوندگی و حجم ترید در صرافی‌های غیر متمرکز نسبت به صرافی‌های متمرکز پایین‌تر است. نقدشوندگی به عنوان معیاری شناخته می‌شود که به راحتی امکان خرید و فروش دارایی دییجتال را در یک صرافی فراهم می‌کند.

  • کارمزدها

کارمزد دریافتی در DEXها زیاد نیست، اما زمانی که شبکه دچار ازدحام می‌شود و یا دفاتر سفارش روی زنجیره (on-chain) مورد استفاده قرار می‌گیرند، کارمزدی که باید پرداخت کنید افزایش پیدا می‌کند.

  • خدمات خاصی به مشتریان ارائه نمی‌دهد.
  • امنیت آن وابسته به نرم‌افزارهای مورد استفاده و خدمات شخص ثالث است.

جمع‌بندی

بسیاری از صرافی‌های غیرمتمرکزی که در طول سال‌های اخیر به وجود آمده‌اند هر کدام درصدد ساده‌سازی تجربه‌ کاربری و ایجاد مکان معاملاتی قدرتمند هستند. به نظر می‌رسد که این رویکرد از ایده تمرکززدایی به شدت حمایت می‌کند.

در حال حاضر با ظهور صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX)، شاهد افزایش قابل‌توجه DeFiهای مبتنی بر اتریوم هستیم. اگر این حرکت همچنان ادامه‌دار باشد به احتمال بسیار زیاد شاهد ظهور نوآوری‌های ادامه‌دار در کل فناوری‌ها خواهیم بود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا